Ngày 26-6-2025, Mỹ và Trung Quốc, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, đã ký kết một thỏa thuận thương mại mới, đánh dấu bước tiến trong việc giảm căng thẳng và mở ra cơ hội hợp tác. Tuy nhiên, với nhiều vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết, thỏa thuận này đặt ra câu hỏi về ý nghĩa thực sự và triển vọng lâu dài đối với quan hệ thương mại song phương cũng như thị trường toàn cầu.
Thỏa thuận Đình chiến Thương mại: Những Điểm Chính
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố việc ký kết thỏa thuận thương mại với Trung Quốc vào ngày 26-6-2025, nhưng không tiết lộ chi tiết cụ thể. Phía Trung Quốc, thông qua Bộ Thương mại, xác nhận thỏa thuận đã hoàn tất, nhấn mạnh rằng nước này sẽ xem xét và phê duyệt các đơn xin xuất khẩu các mặt hàng thuộc danh mục kiểm soát, đồng thời Mỹ cam kết dỡ bỏ một số biện pháp hạn chế đối với hàng hóa Trung Quốc.
Trọng tâm của thỏa thuận tập trung vào việc Trung Quốc cam kết tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp Mỹ tiếp cận nguồn cung khoáng chất đất hiếm và nam châm – những nguyên liệu thiết yếu cho các ngành công nghiệp như ô tô, điện tử, hàng không và quốc phòng. Động thái này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Trung Quốc từng hạn chế xuất khẩu đất hiếm để gây áp lực lên Mỹ trong các cuộc tranh chấp thương mại trước đây.
Đổi lại, Mỹ đồng ý nới lỏng hoặc dỡ bỏ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với phần mềm thiết kế chip, máy bay và một số sản phẩm công nghệ cao khác. Thỏa thuận cũng bao gồm cam kết của Mỹ về việc không tiếp tục đòi thu hồi thị thực của sinh viên Trung Quốc tại các trường đại học Mỹ, một vấn đề gây tranh cãi trong thời gian qua.
Thỏa thuận này là kết quả của các cuộc đàm phán cấp cao tại Geneva và London trong tháng 5 và tháng 6 năm 2025, nơi hai bên đã giảm đáng kể các mức thuế quan áp đặt lên hàng hóa của nhau. Những nỗ lực này đã giúp giảm thiểu tác động tiêu cực lên thương mại song phương và mang lại sự ổn định cho thị trường tài chính toàn cầu.
Tác Động Tích Cực: Ổn Định Chuỗi Cung Ứng và Thị Trường Tài Chính
Thỏa thuận thương mại Mỹ – Trung Quốc được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều lợi ích trước mắt, đặc biệt trong việc tái ổn định chuỗi cung ứng toàn cầu. Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 70% sản lượng khai thác và 90% khâu chế biến khoáng chất đất hiếm trên thế giới. Sự gián đoạn nguồn cung đất hiếm trong thời gian qua đã gây ra khó khăn lớn cho các nhà sản xuất Mỹ trong các ngành công nghiệp phụ thuộc vào nguyên liệu này, từ ô tô, điện tử đến quốc phòng. Việc đảm bảo nguồn cung ổn định từ Trung Quốc sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho các ngành này.
Đối với Trung Quốc, việc Mỹ nới lỏng các hạn chế xuất khẩu công nghệ cao và tạo điều kiện cho sinh viên Trung Quốc tiếp tục học tập tại Mỹ là những nhượng bộ quan trọng. Những động thái này không chỉ giúp duy trì sự ổn định trong quan hệ song phương mà còn tạo nền tảng cho hợp tác lâu dài trong các lĩnh vực công nghệ và giáo dục.
Các cuộc đàm phán tại Geneva và London đã áp dụng một cách tiếp cận mới, với cơ chế tham vấn thường xuyên tại một quốc gia thứ ba và chiến lược “Phân cấp vấn đề và Tiến triển từng bước”. Đây là một hình mẫu tiềm năng để giải quyết các bất đồng thương mại trong tương lai, không chỉ giữa Mỹ và Trung Quốc mà còn giữa các nền kinh tế lớn khác.
Thị trường tài chính toàn cầu cũng phản ứng tích cực trước thỏa thuận này. Cuối tuần qua, chỉ số chứng khoán Mỹ đã lập đỉnh mới, phản ánh sự lạc quan của nhà đầu tư về triển vọng kinh tế toàn cầu. Việc giảm thuế quan và nới lỏng các biện pháp hạn chế đã góp phần giảm thiểu rủi ro và mang lại sự ổn định cho thị trường.
Những Thách Thức Còn Tồn Tại
Mặc dù thỏa thuận được xem là một bước tiến, nhiều vấn đề cốt lõi trong quan hệ thương mại Mỹ – Trung Quốc vẫn chưa được giải quyết triệt để. Theo ông Esw WHILEar Prasad, Giáo sư về chính sách thương mại tại Đại học Cornell, việc nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip máy tính và đất hiếm là một bước tích cực, nhưng “còn rất xa để báo hiệu triển vọng giảm mạnh thuế quan và các biện pháp thù địch thương mại khác”.
Các khiếu nại của Mỹ về các hành vi thương mại phi thị trường của Trung Quốc, như trợ cấp doanh nghiệp không công bằng và ép buộc chuyển giao công nghệ, vẫn chưa được giải quyết. Ngoài ra, thâm hụt thương mại khổng lồ của Mỹ với Trung Quốc, đạt 262 tỷ USD trong năm ngoái, tiếp tục là một điểm nóng trong quan hệ song phương.
Chuyên gia Scott Kennedy từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế nhấn mạnh rằng thỏa thuận hiện tại “không bao gồm bất cứ điều gì liên quan đến mối quan tâm của Mỹ về thặng dư thương mại hoặc hành vi phi thị trường của Trung Quốc”. Ông cho rằng, để tiến tới giải quyết các vấn đề gốc rễ, hai bên cần thực hiện thành công các cam kết hiện tại trước khi bắt đầu đàm phán về những vấn đề phức tạp hơn.
Một điểm đáng chú ý khác là sự thiếu minh bạch trong các điều khoản của thỏa thuận. Ông Jeff Moon, cựu quan chức thương mại dưới thời chính quyền Obama, nhận định rằng việc Tổng thống Trump không công bố chi tiết thỏa thuận cho thấy kết quả có thể “khiêm tốn hơn” so với những gì được tuyên bố. Điều này làm dấy lên nghi ngờ về tính khả thi và hiệu quả lâu dài của thỏa thuận.
Ngoài ra, Trung Quốc vẫn duy trì các quy định kiểm soát chặt chẽ đối với xuất khẩu đất hiếm, đặc biệt với các khách hàng quân sự. Bắc Kinh kiểm tra kỹ lưỡng các bên mua để đảm bảo rằng đất hiếm không được sử dụng cho mục đích quân sự của Mỹ, điều này đã làm chậm quá trình cấp phép và gây khó khăn cho các nhà thầu quốc phòng Mỹ. Theo ông Alfredo Montufar-Helu, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Trung Quốc của The Conference Board, đất hiếm vẫn sẽ là “con bài mặc cả quan trọng” trong các cuộc đàm phán tương lai, khiến giao dịch mặt hàng này tiếp tục bị hạn chế.
Triển Vọng và Thách Thức Phía Trước
Thỏa thuận thương mại được ký kết trong bối cảnh Mỹ đang chạy đua với thời hạn 9-7-2025 để hoàn tất các thỏa thuận với các đối tác thương mại lớn khác, trước khi áp dụng các mức thuế “đối ứng” lên tới 50% đối với hàng hóa nhập khẩu. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ cho biết thời hạn này có thể được gia hạn đến ngày 1-9, tùy thuộc vào tiến độ đàm phán.
Trong thời gian tới, việc thực thi các cam kết về xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sẽ được giám sát chặt chẽ, trong khi Mỹ cũng sẽ từng bước dỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu công nghệ cao. Các chuyên gia kỳ vọng hai bên sẽ tiếp tục đàm phán sâu hơn về các vấn đề cốt lõi như thâm hụt thương mại, hành vi thương mại phi thị trường, trợ cấp doanh nghiệp và chuyển giao công nghệ. Cơ chế đối thoại thường xuyên được thiết lập tại Geneva và London có thể trở thành nền tảng để giảm thiểu xung đột và thúc đẩy hợp tác lâu dài.
Tuy nhiên, những bất định trong chính sách thương mại của chính quyền Tổng thống Trump và những khác biệt cơ bản trong quan điểm giữa hai nền kinh tế sẽ tiếp tục là thách thức lớn. Sự thành công của thỏa thuận phụ thuộc vào mức độ thực thi cam kết của cả hai bên và khả năng duy trì đối thoại để giải quyết các vấn đề còn tồn đọng.
Kết Luận
Thỏa thuận thương mại Mỹ – Trung Quốc lần này là một bước tiến quan trọng trong việc giảm căng thẳng và ổn định chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, với nhiều vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết và sự thiếu minh bạch trong các điều khoản, triển vọng dài hạn của thỏa thuận vẫn còn để ngỏ.
Để đạt được một nền tảng hợp tác kinh tế bền vững, cả Mỹ và Trung Quốc cần tiếp tục đối thoại cởi mở và thực hiện nghiêm túc các cam kết đã đề ra. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, sự hợp tác giữa hai cường quốc kinh tế này sẽ đóng vai trò then chốt trong việc định hình tương lai thương mại quốc tế.
